Europa staat voor een beslissing die de komende decennia zal bepalen hoe zelfstandig het continent kan opereren op digitaal gebied. Die boodschap klinkt deze week luid en duidelijk in een open brief die is ondertekend door een brede coalitie van organisaties uit de opensourcewereld, het bedrijfsleven en de academische sector. Frank Karlitschek, oprichter en CEO van Nextcloud, is een van de ondertekenaars, maar zeker niet de enige. Ook bekende AI- en technologiebedrijven zoals Mistral AI, Hugging Face, Red Hat, Open-Xchange en Mozilla hebben hun naam onder de oproep gezet.
De brief, gericht aan de Franse president Emmanuel Macron, de Duitse bondskanselier Friedrich Merz en Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, sluit aan op de Europese top over digitale soevereiniteit. Volgens de ondertekenaars vormt die top een belangrijk moment om te bepalen welke koers de Europese Unie kiest in de concurrentiestrijd rond kunstmatige intelligentie. De centrale stelling is dat Europa zijn technologische toekomst niet kan kopen, maar moet bouwen. Alleen door structureel te investeren in open technologie en open AI-modellen kan het continent zijn eigen positie veiligstellen.
De coalitie waarschuwt dat afhankelijkheid van gesloten systemen de keuzevrijheid beperkt en de invloed van niet-Europese technologiebedrijven vergroot. In een tijd van geopolitieke onzekerheid en technologisch tempo zou dat leiden tot een groeiende kwetsbaarheid. Open source daarentegen maakt het makkelijker om technologie aan te passen, te hosten op Europese infrastructuur en te controleren op veiligheid. Het voorkomt langdurige afhankelijkheid van specifieke leveranciers en creëert een divers en concurrerend ecosysteem.
Daarnaast stellen de organisaties dat open technologie de innovatiekracht vergroot. Europese startups, onderzoeksinstellingen en mkb-bedrijven kunnen voortbouwen op bestaande componenten in plaats van telkens opnieuw te beginnen. Dat versnelt de ontwikkeling en maakt het mogelijk om met relatief beperkte middelen technologie te bouwen die internationaal kan concurreren. Omdat opensourceprojecten vaak wereldwijd worden onderhouden, ontstaan daarnaast natuurlijke samenwerkingen die passen binnen Europese ambities rond interoperabiliteit en internationale standaardisering.
De brief wijst erop dat open source aansluit bij waarden die in Europa centraal staan. Transparantie, privacybescherming, culturele diversiteit en duurzaamheid kunnen beter worden geborgd wanneer de onderliggende technologie aantoonbaar controleerbaar en aanpasbaar is. Ook kan een bredere beschikbaarheid van Europese datasets helpen om AI-modellen minder afhankelijk te maken van Angelsaksische of Aziatische trainingsdata. Door auditmogelijkheden in te bouwen ontstaat bovendien meer zicht op de veiligheid van algoritmes.
Om deze uitgangspunten te vertalen naar concrete stappen, presenteert de coalitie een vijfpuntenplan. Onder meer wordt gevraagd om aanbestedingen beter af te stemmen op open technologie, gerichte financiering beschikbaar te maken voor een volledige open AI-stack en publiek gefinancierde rekenkracht toegankelijk te maken voor opensourceprojecten. Daarnaast pleiten de ondertekenaars voor eenvoudiger hergebruik van publieke data, mits privacy en andere rechten zijn gewaarborgd, en voor meer kennisontwikkeling over open technologie binnen overheid en bedrijfsleven.
De lijst met ondertekenaars toont hoe breed het draagvlak is. Naast Nextcloud staan ook Mistral AI, Mozilla, Red Hat, EleutherAI, Wikimedia, Open-Xchange, Hugging Face en organisaties als Waag Futurelab, OSI en PublicSpaces op de lijst. Samen vertegenwoordigen zij zowel Europa’s onderzoeks- en innovatiesector als internationale opensourcegemeenschappen.
Volgens Karlitschek en de overige ondertekenaars kan Europa met dit plan een eigen plek veroveren in het mondiale AI-landschap. Niet door bestaande modellen te kopiëren, maar door te bouwen op de eigen sterktes: hoogwaardige kennis, een sterke traditie in open technologie en een lange geschiedenis van wetenschappelijke samenwerking. De oproep aan de Europese leiders is om de kansen van open AI serieus te nemen en te kiezen voor een technologische toekomst die het continent zelf vormgeeft.
