Waarom Black Friday meer kost dan je denkt

Het is bijna zover. Black Friday komt er weer aan. Wat we vroeger zagen als een Ameri­kaanse koop­jes­gekte, is inmiddels ook bij ons goed inge­bur­gerd. Hoge kortingen lokken mensen massaal naar de Antwerpse Meir, de Gents Veld­straat of de Brussels Nieuwstraat en naar webshops. We willen met z’n allen koopjes scoren, maar staan we voldoende stil bij de gevolgen van ons gedrag?

Uiteraard is het geen probleem om te wachten op een flinke reductie om iets te kopen dat je echt nodig hebt. Maar al te vaak zetten de Black Friday kortingen en de marke­ting­ma­chines erachter ons aan om impuls­aan­kopen te doen, sneller spullen te bestellen en vooral minder bewust te kiezen.

Wie onder ons staat er stil bij de piek in logistiek verkeer, de hoop extra verpak­kings­ma­te­riaal die in het afval terecht­komt of de stijging in terug­zen­dingen die een dag als Black Friday veroor­zaakt? Uit recent onderzoek dat Milgro in Nederland voerde blijkt dat 75 procent van de consu­menten zorg­vul­diger zou kiezen als het terug­sturen van goederen geld zou kosten. Hoewel in België retour­kosten al iets meer inge­bur­gerd zijn, worden er rond Black Friday nog altijd massaal veel items terug­ge­stuurd. Iedere retour­zen­ding heeft een ecolo­gi­sche voet­af­druk. Denk aan transport, verpak­kings­ma­te­riaal, bescha­digde producten die niet meer verkoop­baar zijn. Wie weet dat deze vaak nog gewoon in de verbran­dings­oven verdwijnen, hoewel ze nog bruikbaar zijn. Dat is zonde. Zonde van de grond­stoffen, van de energie en van de CO2 die nodig was om ze te produceren.

Uit hetzelfde Milgro-onderzoek blijkt dat 80 procent van de Neder­lan­ders meer trans­pa­rantie wil over wat er met terug­ge­stuurde producten gebeurt. Wellicht zouden ook heel wat Belgen slimmer kopen als ze wisten wat er met hun terug­ge­stuurde spullen achter de schermen gebeurt. Nu verdwijnen ze gewoon uit het zicht waardoor de illusie wordt gecreëerd dat we kunnen kopen zonder conse­quen­ties, dat alles wat we kopen kosteloos kan circu­leren en dat we ons koop­ge­drag kunnen laten afhangen van commer­ciële kalenders.

Precies dat maakt Black Friday proble­ma­tisch. Het consump­tie­model staat haaks op wat nodig is voor een leefbare toekomst. Black Friday is een roep naar meer. Meer spullen, meer transport, meer verspil­ling. Dit in een context waar grond­stoffen schaar­ster worden, energie duurder en waarin de afvalberg verder groeit.

Gelukkig zien we in België ook tegen­be­we­gingen. Steeds meer onder­ne­mers zetten in op ‘Local Friday’ of ‘Green Friday’ en mikken op kwaliteit over kwan­ti­teit, service in plaats van snelheid. Helaas kunnen dergelijk initi­a­tieven momenteel nog niet op tegen de buzz die Black Friday elk jaar opnieuw genereert. De slogan ‘Koop Belgisch’ verdwijnt tussen ronkende marke­ting­cam­pagnes van inter­na­ti­o­nale retailers en webshops. Voorlopig haalt het econo­mi­sche voordeel op korte termijn nog steeds de bovenhand op duur­zaam­heids­keuzes op lange termijn.

Is dit stuk dan een oproep om Black Friday af te schaffen? Nee helemaal niet. Hoewel ruim de helft van de Neder­lan­ders (54%) die we onder­vroegen dit niet erg zouden vinden, kan Black Friday wat mij betreft blijven bestaan. We kunnen er ook iets positiefs van maken. Het is een oppor­tu­ni­teit voor retailers om consu­menten te helpen de juiste keuzes te maken. Door trans­pa­rant te commu­ni­ceren over retour­stromen, door twee­de­hands en refu­bished als volwaar­dige alter­na­tieven te posi­ti­o­neren of door producten aan te bieden die ontworpen werden om lang mee te gaan en hersteld te worden. Als we de enorme marke­ting­in­span­ningen rond Black Friday nu eens zouden uitno­digen om te kijken naar echte waarde, gebruik en verant­woor­de­lijk­heid. Dan kunnen we niet alleen koopjes scoren maar vermijden we ook dat we later de hoge prijs voor onbe­zonnen consu­meren betalen.