Bij digitaal samenwerken worden privacy en security voor veel bedrijven en overheidsinstellingen steeds belangrijker. Is Microsoft Office 365 dan nog wel de meest voor de hand liggende keuze? Het is immers maar de vraag wat er met bedrijfskritische en privacygevoelige informatie gebeurt die via dit platform wordt gemaakt en gedeeld. Voor wie zich daar zorgen over maakt, biedt een bedrijf als Nextcloud een aantrekkelijk alternatief.
Nextcloud is een Duits softwarebedrijf dat volledig op basis van open source-principes werkt. Men heeft een uitgebreid collaboration-platform ontwikkeld dat rechtstreeks concurreert met Office 365. In tegenstelling dat wat Big Tech-bedrijven in de regel doen, staan security, privacy en aandacht voor ethische normen centraal bij alles wat Nextcloud doet. Het bedrijf organiseerde onlangs in Berlijn een community-bijeenkomst. Belgium Cloud sprak daar met Jos Poortvliet, co-founder en Director Communications bij Nextcloud. Het bedrijf introduceerde daar tevens Netxcloud Hub 9, de nieuwste versie van het content collaboration-platform.
De achtergrond van Jos Poortvliet is veelzijdig: hij begon als business consultant en heeft een opleiding in de psychologie. “Ik ben bovendien altijd een fan geweest van open source-software”, vertelt Poortvliet tijdens een interview in Motion Lab, de Berlijnse ‘makerspace’ waar Nextcloud zijn community-bijeenkomsten steevast houdt. Al constateert Poortvliet wel dat het aantal deelnemers aan de community-bijeenkomsten van Nextcloud hard groeit en Motion Lab eigenlijk te klein aan het worden is.
Vrijwillig en gratis samenwerken
“Het zal de psycholoog in mij zijn, maar het fascineert me hoe mensen wereldwijd vrijwillig en gratis samenwerken aan iets groters”, vertelt Poortvliet. Na gewerkt te hebben aan projecten zoals KDE en Suse, kwam hij terecht bij OwnCloud. Dit bedrijf werd in 2010 opgericht door Frank Karlitschek. Dat gebeurde vanuit de KDE community. OwnCloud werd gefinancierd door venture capital. Het bedrijf ging in 2016 echter failliet, waarna Karlitschek en Poortvliet besloten met Nextcloud een nieuwe weg in te slaan. Overigens heeft OwnCloud een doorstart gemaakt en is het project tegenwoordig onderdeel van Kiteworks.
“Frank vroeg me in 2014 om community manager te worden bij OwnCloud”, vertelt Poortvliet. “Maar toen OwnCloud failliet ging, ontstond Nextcloud als een fork op de codebase.” Met Karlitschek als CEO en Pootvliet verantwoordelijk voor marketing, groeide Nextcloud snel en heeft het in Stuttgart gevestigde bedrijf nu meer dan 120 mensen in dienst.
Nextcloud is een privaat bedrijf dat volledig inzet op content collaboration op basis van open source. Het platform kent een sterke focus op privacy en security. “Iedereen kan Nextcloud gratis downloaden. Thuisgebruikers zullen we nooit monetizen. We verdienen ons geld door enterprise-klanten tegen betaling support te bieden”, benadrukt Poortvliet. Het business model van Nextcloud draait om self-hosting: organisaties houden op die manier zelf volledige controle over hun data en implementatie. Klanten kunnen ook kiezen voor gehoste versies bij verschillende service providers.
Developers met copyrights
Een van de kernwaardes van Nextcloud is dat ontwikkelaars altijd de copyrights op hun eigen code behouden. “Dat is een belangrijke stap geweest, omdat Nextcloud hierdoor ook nooit naar gesloten licenties kan overschakelen,” zegt Poortvliet. Dit commitment aan open source vormen de ruggengraat van het bedrijf. Nextcloud richt zich op vier marktsegmenten: publieke sector, service providers, onderwijsinstellingen (met name universiteiten) en ondernemingen. Elk van deze verticals draagt ongeveer evenveel bij aan de omzet van Nextcloud.
Menig gebruiker kent Nextcloud vanwege een specifieke functie. “Voor sommige bedrijven is dat bijvoorbeeld de calendar-functie. Of file sharing”, vertelt Poortvliet. “Stap voor stap ontdekt men vervolgens dat wij een volledig platform voor content collaboration bieden. We bieden videoconferencing, chat, groupware en office-functionaliteit”, legt hij uit. Dit maakt Nextcloud aantrekkelijk voor bedrijven die hun interne manier van samenwerken of de samenwerking met externe personen of partijen zelf willen organiseren. de licentiekosten vallen daarmee veel lager uit, terwijl men de beveiligingsrisico’s die gepaard gaan met het gebruik van allerlei losse oplossingen aanzienlijk kan verminderen.
Concurrenten op basis van security en privacy
Een uitdaging voor Nextcloud is uiteraard dat het bedrijf zich moeten meten met grote spelers als Microsoft Office 365 of Google Workspace. Poortvliet erkent dat dit lastig kan zijn, maar ziet tegelijkertijd kansen. “De focus die wij leggen op privacy en security is voor onze gebruikers een heel belangrijk argument. Bij Big Tech weet je nu eenmaal dat men ‘meekijkt’ en dat gevoelige informatie niet volledig afgeschermd kan worden. Die mogelijkheid bieden wij wel, Sterker nog, dat is de kern van wat wij doen en zit ingebakken in al onze software. Self-hosting is daarbij bovendien heel belangrijk. Het betekent bij ons ook letterlijk dat alle gegevens die met Nextcloud worden vastgelegd, verwerkt, gedeeld en dergelijke ook echt bij het bedrijf zelf blijven.”
Het verschil in grootte tussen Big Tech en een relatief klein bedrijf als Nextcloud is uiteraard een punt van aandacht. Kan men met 120 mensen wel de functionaliteit van een content collaboration-platform onderhouden en verder uitbreiden? Dat lijkt een grotere uitdaging dan het in werkelijkheid is, meent Poortvliet: “Natuurlijk moeten we keuzes maken, maar we doen veel op basis van integratie met andere open source-projecten. Zo kunnen we ons focussen op de user interface en een soepel werkende ervaring bieden zonder dat we elk aspect van de backend zelf hoeven te bouwen.” Hij wil maar zeggen: Nextcloud mag dan ‘maar’ 120 mensen in dienst hebben, de direct voor Nextcloud actieve community is veel groter. Voeg je daar ook nog eens de communities aan toe die actief zijn voor de open source-tools die Nextcloud integreert, dan is het aantal mensen dat een bijdrage levert aan dit content collaboration-platform ineens vele duizenden mensen groot.
Het gebruik van AI
Interessant bij Nextcloud is hun benadering van AI-integratie. Poortvliet legt uit dat Nextcloud al enkele jaren AI-modellen integreert en daarbij een ethische benadering hanteert. “We hebben een abstractielaag gecreëerd waarmee gebruikers vanuit Nextcloud externe AI-modellen kunnen aanroepen. We beoordelen die modellen op ethische gronden.” Dit wordt gedaan met een stoplicht-systeem waarbij modellen een groen, geel of rood label krijgen. De kleur van het label gebaseerd op vragen als transparantie, of het model open source is, de ethiek van de gebruikte trainingsdata plus de vraag of de trainingsdata beschikbaar is voor de gebruiker.
Het is een van de manieren waarop Nextcloud zich weet te onderscheiden van grotere concurrenten. In andere gevallen probeert men onderscheid te creëren door met name slimmer te zijn. Een voorbeeld daarvan is een aanpak die men bij Nextcloud ‘Simple Sign Up’ noemt en die al sinds 2016 wordt toegepast. SSU betekent dat gebruikers een account voor en nieuwe implementatie van Nextcloud kunnen aanmaken. Tijdens deze aanmeldprocedure wordt vastgesteld in welke regio de gebruiker zich bevindt en worden als optie de mogelijkheid aangeboden om bij een regionale hosting-partner Nextcloud af te nemen. Zo heeft men dus altijd de mogelijkheid om de software te downloaden of – als dat beter in de plannen past – voor een gehoste versie te kiezen. Deze Single Sign Up-aanpak is inmiddels ook door andere open source-projecten, zoals Mastodon, overgenomen.
Daarnaast biedt Nextcloud een vrij uitgebreide marketplace met extra functionaliteit, allemaal eenvoudig te installeren via een enkele klik. Poortvliet: “We besteden veel aandacht aan het installeren via één klik. Het gaat niet zelden om behoorlijk uitgebreide software, die de gebruiker desondanks op een zeer eenvoudige manier moet kunnen toevoegen aan zijn Nextcloud-omgeving.”
Een ander voorbeeld van slim onderscheid aanbrengen, heeft met file sharing te maken. Hierbij hanteert Nextcloud een aanpak waarbij meerdere individuele publieke links kunnen worden gecreëerd, met elk individuele toegangsrechten. Zo kan de ene ontvanger het recht krijgen om alleen te lezen, maar niet te downloaden of wijzigingen te maken, terwijl een ander toegang krijgt tot hetzelfde bestand om wijzigingen aan te brengen. Anders dan bij Microsoft of Google kan dit dus gerealiseerd worden zonder dat zij hiervoor ieder een eigen Nextcloud-account behoeven te hebben.
Introductie van Nextcloud Hub 9
Bij open source-projecten werken veel mensen met elkaar samen aan het schrijven van code. Het code review-proces is dus cruciaal. Alles gebeurt bij Nextcloud via Github en dus in het openbaar. Kwaliteit van de code is voor iedere developer dus heel belangrijk. Immers, hun peers kijken naar de kwaliteit van wat ze gedaan hebben. Testen gebeurt deels geautomatiseerd. Interessant genoeg is er echter geen apart testing team. Het is juist een group effort. “Als je als developer zelf je software moet supporten, heeft dat impact op de aanpak en kwaliteit. Je gaat dan vrijwel automatisch jouw code zo schrijven dat deze makkelijker te beheren en te supporten is.”
Een belangrijke aankondiging die Nextcloud tijdens de community-bijeenkomst in Berlijn deed was die van Nextcloud Hub 9. Deze versie introduceert onder andere federatie. Het bedrijf ziet steeds meer interesse in gedecentraliseerde technologieën die communicatie en samenwerking tussen verschillende servers mogelijk maakt. Nextcloud Hub 9 maakt het delen en samenwerken aan documenten mogelijk zonder dat hiervoor meerdere accounts nodig zijn. Hierbij maakt men gebruik van een gefedereerde cloud-ID.
De release introduceert ook Nextcloud Flow. Dit is een nieuwe workflow engine voor het automatiseren van werkprocessen, met integratie voor sjabloondocumenten en het verwerken van data. Flow integreert verder met Nextcloud Tables, Mail en de AI-assistent Nextcloud Assistant. Als die nieuwe functionaliteit draait volledig lokaal.
