Zwitserland heeft een grote stap gezet met zijn “Federal Law on the Use of Electronic Means for the Fulfillment of Government Tasks” (EMBAG). Deze wetgeving verplicht het gebruik van open source software (OSS) in de publieke sector.
Deze nieuwe wet vereist dat alle overheidsinstanties de broncode van door of voor hen ontwikkelde software openbaar maken, tenzij derdenrechten of veiligheidsredenen dit verhinderen. Deze “public money, public code”-aanpak is bedoeld om de transparantie, veiligheid en efficiëntie van overheidsoperaties te verbeteren.
Het realiseren van deze stap was niet gemakkelijk. Het begon in 2011 toen het Zwitserse Federale Hooggerechtshof zijn rechtsapplicatie, Open Justitia, onder een OSS-licentie publiceerde. Het bedrijf Weblaw, dat gesloten juridische software levert, was hier niet blij mee. Er volgden verhitte politieke en juridische gevechten die meer dan een decennium duurden. Uiteindelijk werd de EMBAG in 2023 aangenomen. Nu staat de wet niet alleen de vrijgave van OSS door de Zwitserse overheid of haar aannemers toe, maar verplicht deze ook de broncode vrij te geven onder een open source licentie, ‘tenzij de rechten van derden of veiligheidsgerelateerde redenen dit zouden uitsluiten of beperken’.
Naast het verplichten van OSS, vereist de EMBAG ook de vrijgave van niet-persoonsgebonden en niet-veiligheidsgevoelige overheidsgegevens als Open Government Data (OGD), in feite dus een dubbele “open by default”-benadering dat tot grotere openheid en hergebruik van software en data moet leiden.
Van de implementatie van de EMBAG wordt verwacht dat het als een model zal dienen voor andere landen die vergelijkbare maatregelen overwegen. Het heeft tot doel digitale soevereiniteit te bevorderen en innovatie en samenwerking binnen de publieke sector aan te moedigen. Het Zwitserse Federaal Bureau voor Statistiek (BFS) leidt de uitvoering van de wet, maar de organisatorische en financiële aspecten van de OSS-vrijgave moeten nog worden verduidelijkt.
Andere landen in Europa steunen al lang open source. Bijvoorbeeld, in 2023 verklaarde de Franse president Macron: “We houden van open source,” en de Franse Nationale Gendarmerie (vergelijkbaar met de FBI in de VS) gebruikt Linux op haar pc’s. De Europese Unie (EU) werkt al lange tijd aan het beveiligen van OSS via het FOSSA-project (Free and Open Source Software Auditing).
Overigens bestaat er enige bezorgdheid dat de Europese Commissie de financiering voor het NGI Zero Commons Fund, een belangrijke financieringsbron voor OSS-projecten, zal verminderen.
